بیانیه پلتفرم دموکراتیک ایران درباره انحراف از معیارهای دموکراتیک در «کنگره آزادی ایران» حذف، فشار و بیاعتمادی؛ زنگ خطر برای آینده همگرایی نیروهای دموکراتیک
در شرایطی که جامعه ایران در آستانه تحولات بنیادین قرار دارد و ضرورت شکلگیری همگرایی واقعی، شفاف و مبتنی بر اصول دموکراتیک بیش از هر زمان دیگری احساس میشود، «کنگره آزادی ایران» که در روزهای ۲۸ و ۲۹ مارس در لندن برگزار میشود، در ابتدا بهعنوان بستری برای تقویت گفتوگو، اعتمادسازی و همافزایی نیروهای سیاسی و مدنی مورد توجه قرار گرفت. انتظار میرفت چنین ابتکاری، نهتنها در سطح شعار، بلکه در سازوکار، رفتار و شیوه تصمیمگیری نیز بازتابدهنده اصول بنیادین دموکراسی باشد.
پلتفرم دموکراتیک ایران در پی تحولات اخیر پیرامون این کنگره و در چارچوب مسئولیت خود در برابر افکار عمومی و شبکه گسترده نیروهای سیاسی و مدنی، لازم میداند موضعی روشن، مسئولانه و شفاف در قبال روندهای شکلگرفته اتخاذ کند.
بر اساس دعوت رسمی برگزارکنندگان، پلتفرم دموکراتیک ایران، پس از طی روندی از گفتوگو، تعامل مستقیم و بررسی سیاسی، و در فضایی مبتنی بر احترام متقابل، تصمیم به مشارکت داوطلبانه در این کنگره گرفت. این تصمیم، با هدف تقویت همگرایی نیروهای دموکراسیخواه و درک مسئولیت سیاسی نسبت به شرایط حساس جامعه ایران اتخاذ شد.
با این حال، روندی که پس از این مرحله شکل گرفت، نه با مفروضات اولیه و چارچوب دعوت همخوانی داشت و نه با اصول اعلامی کنگره. تشکیل غیرشفاف و انتصابی «شورای هماهنگی کنگره» بدون مشارکت جریانهای دعوتشده، نخستین نشانه از انحراف در سازوکار تصمیمسازی بود. این روند در ادامه با محدودسازی و در نهایت حذف حضور برخی جریانها—از جمله پلتفرم دموکراتیک ایران و حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک)—از فرآیند مشارکت رسمی، به مرحلهای نگرانکننده رسید.
آنچه در عمل رخ داده، نشاندهنده آن است که تصمیمگیریها نه بر پایه معیارهای شفاف و دموکراتیک، بلکه تحت تأثیر فشارها، سهمخواهیها، مداخلات غیرشفاف و تحمیل اراده "دستهای پنهان" و برخی جریانها صورت گرفته است. چنین روندی، نهتنها اصولی چون مشارکت برابر، شفافیت و تکثرگرایی را نقض میکند، بلکه اعتماد سیاسی را تضعیف کرده و اعتبار و استقلال این ابتکار را با چالش جدی مواجه ساخته است.
در این میان، گزارشها و ادعاهایی از نقش و تأثیرگذاری برخی نیروها—از جمله حزب دموکرات کردستان ایران و حزب کومهله کردستان ایران—در شکلگیری این وضعیت مطرح شده است؛ موضوعی که نیازمند شفافسازی فوری، صریح و مسئولانه از سوی این احزاب و همچنین برگزارکنندگان کنگره است. فارغ از صحت یا عدم صحت این ادعاها، هرگونه اعمال نفوذ، سهمخواهی یا گروگانگیری سیاسی، نقض آشکار اصول بنیادین دموکراسی و تضعیف استقلال یک روند سیاسی است و کنگرە را در گام نخست، بە پروژەای شکست خوردە و غیر دموکراتیک بدل کرد.
پلتفرم دموکراتیک ایران در واکنش به این وضعیت، از طریق مسیرهای رسمی و دیپلماتیک موضوع را بهصورت مکتوب با اعضای کنگره در میان گذاشته و خواستار توضیح و شفافسازی شده است. همچنین گفتوگوهای فشردهای برای جلوگیری از تعمیق اختلافات و یافتن راهحل سیاسی و مسئولانه انجام شده است کە تا لحظە صدور این بیانیە بی پاسخ ماندە است. با این وجود، ضروریست کنگرە بە پرسشهای اساسی و تعیینکنندهی ذیل پاسخ شایستە بدهد:
- فرآیند تصمیمگیری درباره پذیرش یا عدم پذیرش مشارکت جریانها، بر چه مبنای روشن، شفاف و دموکراتیکی استوار بوده است؟
- نقش و حدود تأثیرگذاری نیروهای مختلف در این تصمیمات چگونه تعریف شده است؟
- چگونه ممکن است جریانی که بر پایه دعوت رسمی وارد این روند شده، در ادامه با حذف یا کنار گذاشته شدن مواجه شود؟
- نسبت این شیوه برخورد با اصولی چون مشارکت داوطلبانه، برابری سیاسی، احترام به تکثر و پذیرش تفاوت چیست؟
- آیا کنگره توانسته استقلال خود را در برابر فشارها و مداخلات بیرونی حفظ کند؟
پاسخ به این پرسشها، نهتنها برای جریانهای دخیل، بلکه برای افکار عمومی و تمامی نیروهای دموکراتیک اهمیتی بنیادین دارد.
آنچه در این میان اهمیت دارد، صرفاً حذف یک یا چند جریان سیاسی نیست، بلکه خدشهدار شدن اصل «مشارکت برابر»، «اعتماد سیاسی» و عدم پایبندی بە اصول و معیارهای دموکراتیک است؛ اصولی که بدون آنها، هر پروژه همگرایی از درون تهی و بیاعتبار خواهد شد. دموکراسی نه در سطح ادعا، بلکه در رفتار، در سازوکار و در نحوه مواجهه با «دیگری» معنا پیدا میکند.
پلتفرم دموکراتیک ایران تأکید میکند که هر روند سیاسی که در برابر فشارها و "دستهای پنهان" عقبنشینی کرده و اصول دموکراتیک را قربانی مصلحتاندیشیهای محدود کند، از همان ابتدا مشروعیت سیاسی و اخلاقی خود را تضعیف میکند و نمیتواند مدعی نمایندگی آزادی، برابری و مشارکت برابر باشد.
پلتفرم دموکراتیک ایران، بهعنوان ساختاری چترگونه متشکل از طیفهای متنوع سیاسی و مدنی، خود را در برابر این شبکه گسترده و همچنین در برابر افکار عمومی مسئول میداند و اطلاعرسانی شفاف و مسئولانه را بخشی از تعهد بنیادین خود تلقی میکند. سکوت در برابر عدول از اصول دموکراتیک، نه موجه است و نه قابل پذیرش.
با این همه، پلتفرم دموکراتیک ایران همچنان بر این باور است که اصلاح این روند و بازگشت به چارچوبهای اولیه، در صورت وجود اراده سیاسی و تعهد واقعی به اصول دموکراتیک، همچنان ممکن است. لازمه این امر، شفافسازی فوری، پاسخگویی مسئولانه، رفع ابهام از روندهای طیشده، و فراهم کردن زمینه مشارکت واقعی و مؤثر تمامی نیروهای دعوتشده است. تنها از این مسیر است که میتوان از تعمیق بیاعتمادی عمومی جلوگیری کرد و از فروپاشی بیشتر اعتبار این ابتکار سیاسی پیشگیری نمود.
در پایان، حائز اهمیت است اعلام شود که پلتفرم دموکراتیک ایران، ضمن ابراز احترام به اعضای هیئت محترم کنگره که در نشست نخست گفتوگو با این پلتفرم حضور داشتند، تأکید میکند که این هیئت روندی مبتنی بر اصول دموکراتیک و گفتوگویی سازنده را پیش بردند و در آینده نیز از هرگونه گفتوگو و همکاری با این هیئت استقبال خواهد کرد.
پلتفرم دموکراتیک ایران
۲۷ مارس ۲۰۲۶
۷ فروردین ۱۴۰۵